Eth Val d'Aran ei era rason per la quau Maladeta Studio existís a on existís. Era màger part de çò que bastim entà d'auti víu en un aute lòc — un flux de resèrvas entà un resòrt, ua capa de traduccion entà un musèu, un motor de comunicacions qu'enruta messatges en silenci darrèr des scenas. aran-twin ei eth prumèr projècte a on bastim un modèl deth pròpi lòc: un besson digitau geoespaciau dera val, que combine terren 3D, dades municipaus e ambientaus, zones d'exposicion a lauàrques, intelligéncia de camins, clima en dirècte e — era part que mès m'entosiasme — reconstruccions 3D damb splats gaussians a compdar de nòstes pròpies captures per dron.
Escriui sus açò ara, damb solet uas sies setmanas d'istoric de git, en sòrta d'esperar un lançament polit. En part pr'amor que era arquitectura mereish èster documentada mentre ei fresca, e en part pr'amor que credi qu'i a mès valor en ensenhar coma ei de vertat un projècte de dades joen e ambiciós qu'en hèr veir que arribèc acabat. Bona part d'aran-twin uei ei infrastructura reau e foncionau que punta cap a fonts de dades que non son encara deth tot connectadas. Açò non ei un estat de fracàs — ei simplament coma se ven era setmana sies.
1. Ua val hèta de fòrça auti projèctes
Eth trabalh d'aran-twin ei respóner plan a ua soleta question: qué se passe, ara madeish, en aguest lòc concrèt? "Aguest lòc" ei definit damb precision — ua caisha delimitadora ath entorn deth Val d'Aran, centrada près de Vielha, que cobrís es nau municipis dera val: Arres, Bausen, Bossòst, Canejan, Es Bòrdes, Les, Naut Aran, Vielha e Mijaran, e Vilamòs.
Çò que hè satisfasent bastir-lo ei qu'ei un punt de convergéncia de causes qu'er estudi ja hège. Guidaran, era aplicacion de torisme que vau bastir abans qu'existisse Maladeta Studio (escriuí sus era sua origina en article "Fondar Maladeta Studio"), ei ara simplament ua auta font de dades qu'alimente eth besson — es dades de camins e punts d'interès flueishen per mejan dera sua pròpia API en sòrta de víuer en sòn pròpi silò. Era instància pròpia d'Open-Meteo que gerim entath clima n'ei ua auta. Cap des dues integracions demanèc inventar arren de nau; demanèren tractar ua aplicacion en produccion coma infrastructura d'ua mès grana.
Era rèsta deth "pipeline" ei mès convencionau mès non mens reau: ua capa d'ETL en Python trè dades der ICGC (er institut cartografic de Catalonha), er INE (er institut d'estadistica d'Espanha), eth Cadastre, OpenStreetMap e Lauegi (eth servici de butletin de lauàrques dera region), e les deposite totes en PostGIS. Dès aquiu se servissen de dus biaishi — teselas de mapa vectoriaus per mejan de Martin, e ua API en Go entà tot çò qu'age besonh de consultas estructuradas en sòrta de teselas — es dues consomides per un "frontend" en React e MapLibre. Es gravacions deth dron seguissen un "pipeline" completament diferent, qu'acabe convertint-se en splats gaussians en un CDN:
ICGC ─────┐
INE ──────┤
Catastro ─┤ ┌─────────────┐ ┌───────────┐
OSM ──────┼─────▶│ Python ETL │─────▶│ PostGIS │
Lauegi ───┤ └─────────────┘ └─────┬─────┘
Guidaran ─┤ │
Weather ──┘ ┌──────────┴──────────┐
▼ ▼
Martin Go API
(vector tiles) (structured queries)
└──────────┬──────────┘
▼
React + MapLibre frontend
Drone footage ─▶ ephemeral GPU instance ─▶ COLMAP (SfM / camera pose)
│
▼
Gaussian-splat training
│
▼
.spz / .ksplat model file
│
▼
DigitalOcean Spaces (CDN) ─▶ frontend streams & renders
2. Dades desparières, a pòsta, non per accident
Se guardèsses eth còdi hònt d'aran-twin uei tot esperant un sistèma net e foncionant de manèra uniforma, seríes decebut — e mereish èster dit shens amagar-lo en sòrta de maquilhar-lo. Cada font de dades externa dera quau depen eth besson ei en ua etapa diferenta d'èster vertadèrament lèsta:
- Es limits municipaus der ICGC — en dirècte, foncionant, damb atribucion de font. Era soleta pèça qu'as posques senhalar ara madeish.
- Es dades de populacion der INE — er adaptador ei escriut, mès demore inactiu dinc qu'auem ua URL d'exportacion aprovada peth pròpi INE.
- Es dades de parcellas e edificis deth Cadastre — eth madeish tipe de problèma: era integracion existís, mès solament s'activa un còp qu'i a en man un paquet de dades municipau validat.
- Camins, rotas e POIs d'OpenStreetMap — era qualitat d'OSM varie fòrça segon qui age cartografiat darrèrament un camin dat, atau qu'açò solament s'activa dempús que passe un pas de validacion de qualitat de dades basat en Geofabrik.
- Es dades de lauàrques de Lauegi — era informacion de butletins e zònas a adaptadors reaus e foncionant uei. L'API mès granulara d'accidents e observacions ei construïda mès ei darrèr d'un "token" de servici que non auem encara.
- Guidaran e era instància de clima — es dues foncionen uei, per mejan d'adaptadors d'API publica, damb atribucion, pr'amor que es dues son nòstes e ja èren en produccion abans qu'existisse aran-twin.
Es règles de contribucion deth projècte son explicitas sus açò, e poirie èster era melhor decision d'engenh incorporada en aran-twin dinc ara: non ei permetut inventar valors de replen entà hèts deth mon reau — credenciaus, còdis estadistics oficiaus, identificadors d'instàncias GPU, prètzi, esquèmas de dades. Çò desconeishut recep ua convencion explicita de TODO en sòrta d'ua falsificacion d'aparença plausibla. A on existís de vertat un contracte — er API de Guidaran, er API dera instància de clima — ei fixat e documentat, non simplament supausat que contunharà foncionant pr'amor que foncionèc era darrèra viatge que se verifiquèc.
Serie facil falsificar açò. Es numèros de populacion en particular son eth tipe de causa que poiries alucinar de manèra plausibla e arrés dehòra der INE se'n encuedarie de seguit. Era disciplina ei negar-se a hè'c, enquia jos era pression silenciosa de hèr qu'ua demostracion semble mès acabada de çò qu'ei.
3. Qué ei de vertat un splat gaussian, e perqué demoram es gravacions deth dron
Eth Gaussian splatting ei era part d'aguest projècte que'm hec voler escríuer sus eth abans qu'estèsse lèst. Ei ua tecnica de reconstruccion 3D relativament recenta — eth successor practic dera fotogrametria — que representa ua escèna non coma ua malha texturada senon coma milions de petiti "splats" 3D: taques toves, cadua damb era sua pròpia posicion, color, opacitat e orientacion. Renderizadi amassa, dès quinsevolh punt de vista, produsissen quauquarren mès pròche a ua fotografia que a un modèl 3D, sense es costuras e errors de geometria que abans delatauen era fotogrametria.
Entà aran-twin, eth "pipeline" previst ei: es gravacions de dron d'ua zòna concrèta dera val passen per ffmpeg entath tractament, dempús per COLMAP entar estimacion dera posa de camèra e structure-from-motion, dempús peth pròpi entrenament deth splat, tot açò executant-se en ua instància GPU efimèra en nívol — que se lheue a demanda, se factura solament mentre córre, e se destrusís quan acabe. Eth resultat ei un modèl de splat, en format .spz o .ksplat, pujat a un CDN en DigitalOcean Spaces, dès a on eth "frontend" lo transmet e lo renderize dirèctament.
Aqueth "pipeline" existís uei. Çò que non existís encara ei ua captura de dron entà alimentar-lo — a data d'aguest article, es gravacions de dron figuren internament coma "non disponibles, pendentes de manifèst de captura damb licéncia", qu'ei ua manèra precisa de díder que non auem hèt encara eth vòl reau, damb era cobertura legau corresponenta. Atau que non i a cap splat dera val entà ensenhar-te. I a infrastructura reau, provada e lèsta, puntant cap a gravacions que non existissen. Prefereishi díder-te'c clarament abans que deishar qu'un diagrama dèisse enténer eth contrari.
4. Mantier era pròpia lengua dera val en mapa
Es nau municipis deth Val d'Aran — Arres, Bausen, Bossòst, Canejan, Es Bòrdes, Les, Naut Aran, Vielha e Mijaran, e Vilamòs — apareishen en besson exactament atau: en aranés, era varietat occitana pròpia dera val, non traduïdi ath castelhan ne ath catalan per comoditat. Aquerò ei ua règla deliberada, non un descuit, coerenta damb quauquarren qu'ar estudi l'a importat en auti lòcs, includidas aisinas qu'auem bastit especificament ath entorn dera lengua aranesa. Un besson digitau dera val que renomentèsse es pròpis lòcs dera val ena lengua d'un aute serie ua mena de traïcion estranha entà un estudi damb sedença aciu. Ei un detalh petit en un còdi plen de problèmas mès grani sense resòlver, mès ei un qu'auem hèt plan dès eth prumèr dia en sòrta de prometer d'arrengar-lo mès endauant.
aran-twin a, segons eth sòn pròpi istoric de git, ues sies setmanas de vida mentre escriui açò. Era màger part dera part visuaument mès impressionanta — es splats — non existís encara en cap forma publica, e era mitat des capas de dades son connectadas a fonts que non an dit encara que òc. Çò qu'existís ei un "pipeline" reau, ua disciplina reau de non falsificar çò que non auem, e ua rason reau entà contunhar: aguesta ei era val a on trabalham, representada damb onestetat, ua font de dades confirmada cada còp.